على زمانى قمشه اى
208
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ندارند و برخى كه دارند از طريق محاسبه تنها به برج اكتفا كرده و حتى اشارهاى به ورود و خروج قمر از صورت عقرب نكردهاند و حال آنكه برخى از منجمان همين روزگار ورود و خروج عقرب به برج و صورت ( هر دو ) را ذكر مىكردند . آقا حسين خوانسارى ( 1016 - 1099 ق / 1607 - 1688 م ) آقا حسين خوانسارى ، فرزند جمال الدّين ، معروف به محقق خوانسارى ، دانشمند ، فقيه و منجّم و حكيم بزرگ شيعى ايرانى در دورهء صفوى . پيش از رسيدن به سن بلوغ ، به قصد كسب معارف و علوم اسلامى به اصفهان رفت و در مدرسهء خواجه ملك كه مجمع فضلاى بزرگ آن زمان بود ، به تحصيل پرداخت . در اصفهان از محضر استادان بسيارى استفاده كرد و بههمينجهت خود را « تلميذ البشر » ناميد كه اشاره به كثرت استادانش داشته باشد . آقا حسين علوم عقلى را نزد مير ابو القاسم فندرسكى ، و علوم نقلى را در محضر محمد تقى مجلسى تكميل كرد و از وى اجازهء روايت گرفت . از استادان ديگر او محقق سبزوارى مؤلف كتاب الذّخيرة و حيدر بن محمد خوانسارى نويسندهء زبدة التصانيف را نام بردهاند . گرچه در دوران تحصيل گرفتار فقر و تنگدستى بود ، ولى سرانجام به جايى رسيد كه شاه سليمان صفوى جبّهء گرانبهاى خود را براى او فرستاد و در يكى از سفرها نيابت سلطنت و رسيدگى به كارهاى كشورى را به وى واگذار كرد . آقا حسين با وجود جاه و مقام و رفاهى كه داشت ، همواره پناه بينوايان و تهيدستان بود . او در دانشهاى معقول و منقول تبحّر داشت و به گفتهء افندى اصفهانى « پشتوانهء اهل علم » بود . وى در آغاز به كلام و فلسفه گرايش داشت ، ولى بعدها به فقه و اصول گراييد و در اين رشته معروف شد و رياست